Amed Tiyatro Festivali ile salonlar tıklım tıklım doldu. Görkemli açılış gecesinden sonra dün de Duhok’tan gelen Koma Şanoye grubu Maryo Frati’nin yazdığı Qafes-Rek adlı oyununu Cegerxwin Kültür Merkezi’nde izleyicilerle buluşturdu.

Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi Şehir Tiyatrosu da, DBŞT sahnesinde 18. Yüzyılda yaşamış İtalyan yazar Carlo Goldoni’nin “Xulamê du xwedî (İki Efendinin Uşağı)” adlı oyununun prömiyerini yaptı. Oyunda paranın en geçerli değer olduğu ilişkileri paranın belirlediği, hatta aşkların alınıp satıldığı bir dünyayı anlatır.

DBŞT Genel Sanat Yönetmeni Rüknettin Gün’ün yönettiği iki perdelik oyunu izlemek için salon dolunca aralara sandalyeler konuldu.

Öte yandan Kürt Tiyatrosu’nun 20 yıldın bu yana zor koşullarda sahnelediği oyunların afişleri DBŞT’deki Sergi Salonu’nda gezilebilir. Tiyatro festivali 6 Mayıs’a kadar sürecek.

ANF NEWS AGENCY

Halil Dağ Kamera ödülü verilecek

Festivalde; belgesel film, atölyeler ve seminerlerin de gerçekleşeceğini aktaran Bakır, festivalin programı hakkında şunları belirtti: “Belgesel film yarışmasına 10 ile 15 film finalist olarak kalacak. Yarışmada 5 ödül verilecek. En iyi belgesel film, Jüri özel ve Halk jürisi ödülü var. Biz Amed halkının da bu festivallerin bir bileşeni olmasını istiyoruz. Ayrıca Cegerxwîn Sanat ödülü ile Halil Dağ Kamera ödülünü vereceğiz.” Festival’de bu yıl proje destekleme ödülünün de olacağını kaydeden Bakır, projesi hazır olan ancak imkansızlıklar nedeniyle çekemeyen sinemacıların bu bölüme başvurabileceğini ifade etti. Destekleyecekleri film projelerinin konularının öncelikli olarak Mezopotamya tarihi ve kültürel değerlerin ortaya çıkması olduğunu ifade eden Bakır, “Biz ayrıca bu belgesellerin Mezopotamya’da çekilmesine ve bu topraklarda kullanılan dillerden biri olmasına özen gösteriyoruz. Egemen dillerin dışında kalan dillerin kendini var edebilmesi için böyle bir koşul koyduk” dedi.

Federal Kürdistan’tan ilgi büyük

Bu yıl yarışma bölümüne yoğun ilgi olduğunu bu sebeple başvuru süresini 27 Nisan’a uzattıklarını dile getiren Bakır, özelikle Federal Kürdistan Bölgesi’nden çok yoğun bir başvurunun olduğunu söyledi. Festivali bölgede bir belgesel sinema okuluna dönüştürmeyi hedeflediklerini anlatan Bakır, “Çünkü böyle bir ihtiyaç var Türkiye’de. Türkiye’de genel festival mantığı, çekilmiş filmleri birbiriyle yarıştırmak. Biz yarıştırma kültüründen ziyade, belgesel film çekim süreçlerini demokratikleştirmeyi ve bunların paylaşımının da demokratikleşmesi sürecini geliştirmek istiyoruz” dedi. Bakır, 3 belgesel film yönetmeni tarafından 5 günlük teorik belgesel film atölyesi ile birlikte birçok seminer de düzenleyeceklerini açıkladı.

Açılış filmi ‘Yağmuru Bile’

Belgesel ve kurmaca, yerli ve yabancı 50 filmi programına alan festivalin bu yıl yurtdışından sürpriz konukları olacağı kaydedildi. Ken Loach filmlerinin senaristi Paul Laverty, festivalin konuğu olarak İstanbul’a geliyor. 1 Mayıs günü festival pankartı ile 1 Mayıs mitinginde yürüyecek olan Paul Laverty’in 2 Mayıs günü açılış gecesine katılacağı belirtildi. Festivalin açılış filmi, Icıar Bol’un yönetmenliğini yaptığı “Yağmuru Bile” olarak belirlendi. Laverty’in 3 Mayıs günü ise Saat 18:30 Salt Beyoğlu’nda İşçi Filmi üzerine söyleşiye katılacağı açıklandı.

Gösterim salonları artırıldı

Festivalde tüm gösterimler her yıl olduğu gibi bu yıl da ücretsiz. Festival kapsamında bu yıl gösterim salonlarının sayısının artırıldığı da ifade edildi.

Gösterimler; İstanbul’da İstanbul Fransız Kültür Merkezi, SALT Beyoğlu, Bağlam Yayınları Sinema Salonu, İstanbul Halkevi, Barış Manço Kültür Merkezi, Kazım Koyuncu Kültür Merkezi, Nazım Hikmet Kültür Merkezi, Kadıköy Halkevi’nde; Ankara’da Alman Kültür Merkezi, Çağdaş Sanatlar Merkezi, Kızılay Büyülü Fener Sineması’ında; İzmir’de İzmir Fransız Kültür Merkezi, İsmet İnönü Kültür Merkezi, Ahmet Piriştina Kent Arşivi ve Müzesi, Ege Sanat Merkezi’nde yapılacak.

Batıya sıkıştırmadık

Festivalin bu yıl ilgi çeken en önemli yanı festival programını Bölge’ye taşırması oldu. Festivalin yapılacağı iller arasına Amed’de eklendi. Festival komitesinden yapılan açıklamada “Uluslararası İşçi Filmleri Festivali’nin sadece batıya sıkışmış bir festival olmaktan çıkarmak ve en önemlisi bu kadar zengin kültürlere ve mücadeleye ev sahipliği yapan bir şehir olan Diyarbakır’ın zenginliğini de katmak istediğimiz için diğer illerle birlikte bu yıl mücadelemizi ve sahnemizi 2 Mayıs’ta hep birlikte açıyoruz” denildi. Amed’deki etkinlikler; Sümerpark Sosyal Yaşam Merkezi Sinema Salonu, Kayapınar Belediyesi Cegerxwin Kültür Merkezi Sinema Salonu’nda gerçekleştirilecek. Programa eklenecek salonlar önümüzdeki günlerde açıklanacak. Ayrıca her yıl olduğu gibi yoksul mahallelerde de gösterimler yapılacak.

Siya Şevê on yılı aşkın bir zamandır görünmeyen bir mecrada müziğini icra ediyor. Görünmeyen bir mecrada müziklerini sürdürmek istemeseler de müziğin piyasalaşma süreci onları bu tavrı takınmaya itmiş. Bağrından çıktıkları Kürt halkı gibi yer altında yaşadıklarından müziklerini de yer altı müziği olarak tanımlıyorlar. Kürt müziği içinden ama farklı bir şeyler söyleme iddiası ile bir araya geldiklerini belirtiyorlar. Siya Şevê’nin kullandığı enstrümanlar batı müziğine ait olsa da duygu ve gırtlak olarak Kürt müziğinin içinden sesleniyorlar dinleyicilerine. Daha çok kentlerde yaşayan Kürtlere seslendiklerini belirten grup, Kürtlerin içinde bulunduğu sosyal, siyasal ve kültürel sorunları şarkılarında dile getiriyor.
Siya Şevê sessiz sedasız sürdürdüğü müzikal yaşantısına iki albüm sığdırdı. Kapaktan kayıta albümlerinin bütün aşamalarını kendileri oluşturuyor. Şimdilerde ise üçüncü albümü „Bêyom’u (Uğursuz)“ yayınlamaya hazırlanıyorlar. Albüme „Bêyom“ adını koymalarının nedeni, Kürt halkının içinde yaşadığı koşulların uğursuzluğunu ifade etmek. 5 kişiden oluşan grubun içinde Êlîh Belediye Başkan Vekili Serhat Temel de bulunuyor. Grubun müzikal anlayışı ve son albümü „Bêyom“a ilişkin Serhat Temel ve Gökçe Selim ile konuştuk.

Farklı pencereden deneysel müzik
Serhat Temel, grubun 2001 yılında üniversitede bir araya geldiğini ve o dönemde Kürt müziğinin göreceli olarak bir duraklama dönemine girdiğini belirtiyor. Bu durumdan hareketle bir araya gelme zorunluluğunu kendilerinde hissettiklerini kaydeden Temel, „Bizdeki ruh hali, Kürt müziğini ilerletme noktasında, Kürt müziğinin var olan gerçekliğini yozlaştırmadan ama bir şeyler ekleyerek devam ettirme düşüncesiydi“ diyor. Temel, var olan bir şeyin devamı niteliğinde değil farklı bir pencereden, deneysel denilebilecek bir müzik tarzını oluşturmaya çalıştıklarına dikkat çekiyor. Grubun tamamen kolektif bir çalışma esası içinde olduğunu kaydeden Temel, bütün çalışmaları bireysel kaygılara düşmeden kollektif bilinçle sürdürdüklerini ifade ediyor.

Kapak cinsiyetçiliğe dikkat çekiyor
Albümlerinin adını „Bêyom“ koymaya karar verdiklerini belirten Temel, bu adı neden seçtiklerine ilişkin, „Kürtlerin yaşadığı katliam, baskı, tutuklama, asimilasyon ve bir bütünüyle direnmekten kaynaklı reva görülen tüm uygulamaların hepsi kendi içinde bir uğursuzluk taşıyor. Bir halkın başına dünyada gelebilecek en uğursuz şeylerden biridir asimilasyon. Buradan hareketle böyle bir ismi uygun bulduk“ değerlendirmesini yapıyor. „Bêyom“un kapağını Kürtlerin hiç ısınamadığı nüfus kağıdını, kadın siluetine büründürerek tasarladıklarını vurgulayan Temel, „Kürtlerin halk olarak yaşadığı sorunların yanında Kürt kadınlarının cinsiyetçi politikalardan dolayı yaşadığı mağduriyet de var. Biz buna da dikkat çekmek istedik“ diyor.

Kentli müzik yapıyoruz
Müziğin, toplumla birlikte varolmaya çalışan bir sanatsal olgu olduğunu kaydeden Temel, sözlerine şunları ekliyor: „Kürtlerin sosyolojik yapısı şu an çok farklı. Yapılan son istatistiklere göre Kürtlerin çoğunluğu kentlerde yaşıyor. Göçten ve çatışma durumundan kaynaklı metropollerde çok farklı bir kuşak yetişti. Buradan hareketle Kürtlerin bu kentleşme serüvenine denk gelen bir müzikalite ortaya koymaya çalışıyoruz. Kürtlerin yaşadığı sorunları anlatmaya çalışan bir kentli müziği. Aslında biz biraz da batı formlarıyla Kürt müziğini sentezlemek istiyoruz. Hiçbir şey yapamazsak bile hiç olmazsa bizden sonra gelen kuşağa bir altyapı, emare bırakırız.“

Sesimizi yeraltından duyuruyoruz
Grubun solisti Gökçe Selim ise, Kürtlerin bu ülkede yok sayıldığı için sürekli yeraltında yaşamak zorunda bırakıldığını ve kendilerinin de halkının bu gerçekliğinden yola çıkarak yeraltı müziği yaptıklarını ifade ediyor. Selim, bu coğrafyada Kürtlerin ötekinin ötekisi olarak görüldüğünü kendilerinin bu ötekileştirme durumunu ve ezilen bir halkın sesini yeraltından rock müzikle duyurmaya çalıştıklarını kaydediyor. „İnsan içindeki gerçek duyguları gerçek bir şekilde ifade edebiliyorsa isterse bir ıslıkla ifade etsin, isterse senfoniye dönüştürsün sonuçta bu coğrafyayı anlatır“ diyen Selim sözlerine şöyle devam ediyor: „Geleneksel enstrümanları kullanabilirsiniz ama kendi kimliğinizden uzaksınızdır bu da sahte bir durumdur. Müziğin özünü kendi kültürel değerlerle yoğrulmuş duygu ve düşünceler belirler. Bir enstrümana ya da yoruma bağlı değildir“

İçimizden gelen sesi yansıtacağız
Selim, Şiya Şevê’nin en büyük özgünlüklerinden birini kayıttan kapağa kadar bütün çalışmaları kendilerinin yapması olarak tanımlıyor. Selim, bütün çalışmalarını kendilerinin yapmalarının nedenlerini ise, albümlerini ticari bir meta haline getirmemek ve piyasa koşullarının, içlerinden gelen sesi değiştirmesine izin vermemek şeklinde sıralıyor. Selim, sözlerini şöyle sürdürüyor: „İçeriğinde bize yansıtmayan, aranjörlerin, stüdyo sahiplerinin birebir müdahale ettiği, şekilden şekile koyduğu bir albüm istemiyoruz. Bu nedenle yayınlanmakta olan bir albümü de ihtar çekerek engelledik. Albümün bir özgürlük alanı açması ve bu alanın yarattığı maneviyatla halkımıza ulaşmayı hedefliyoruz.“

Kendi imkanlarıyla dağıtacaklar
„Bêyom“da politik şarkılar ile birlikte aşk şarkılarının da yer aldığına dikkat çeken Selim, çalışmalarında yer alan şarkıların söz ve müziklerinin çoğunun gruba ait olduğunu söylüyor. Küçükken annesinden dinlediği geleneksel ezgiyi walkmene kaydedip klamın yeni yorumuna albümde yer veren Selim, sokak gösterisinde bir gencin duygusunu, Newroz’un yarattığı heyecanı ve Kürtlerin yaşadığı göç sorununu anlatan şarkıların da albümde yer aldığını ifade ediyor. Albümde dokuz şarkının olduğunu belirten Selim, önümüzdeki günlerde çıkacak albümü kendi imkanlarıyla dağıtacaklarını da ifade ediyor.

ÖNDER ELALDI

Ciwan Haco wek “mîrê mûzîka nûjen ya Kurdî” tê naskirin û bi saya xebatên wî bi dehan ciwan dest bi hilberîna mûzîka Kurdî a bi terzên rojavayî kirin. Ciwan Haco ji bo mûzîka Kurdî deriyên pir girîng vekir. Terza Ciwan Haco di her albûmê de dihat gûhertin lê Ciwan Haco terza xwe ya bingehîn a “nûjenxwaz” a xweser di her albûma xwe de diparast. Sedema ewqas navdar bûna Ciwan Haco bi saya ev terza wî ya cihêreng bû.

Lê Ciwan Haco di albûma xwe dawîn de bi helwesteke populîst tevgeriya û albûmek xwerû mûzîka gelêrî derxist. Ku piraniya stranên di vê albûmê jixwe di albûmên berê de hebûn. Rewşa herî xirab jî eve ku hin stranên han di eslê xwe bi Tirkî bûn. Heman demê de dengê xirab ya Hulya Avşar jî asta qelitaya albûmê hê daxistiye.

Gelo çi pêwîstiya vê yekê hebû?

Hezkiriyên Haco albûmeke nû dixwazin

Niha hezkiriyên Ciwan Haco hêvî dikin ku bila ev albûma albûmeke “navber” be û di demekî nêz Ciwan Haco pencereyên nûtir li mûzîka Kurdî veke.

Ciwan Haco ku bi albûmên xwe lezgînî da pêşketina mûzîka modern a Kurdî her wiha deriya mûzîka Kurdî li gel taybetmendîyên xwe yên resen û Kurdeyatî bo cîhanê vekir.

Divê dîsa jî guhdarvanên Ciwan Haco xwedî li albûma Veger jî derkevin û bikirin da ku Ciwan Haco karibe hilberîna xwe bidomîne.

Lê divê Ciwan Haco jî bizanibe ku girîngiya Ciwan Haco ji ber cûdayî û cihêrengîya wî dihat û Ciwan Haco sembola “gûherîn”ê bû, albûma ‘Veger’ ji bo “mûzîka Ciwan Haco” paşde gav avêtin e û ne ji bo Ciwan Haco ne jî ji bo mûzîka Kurdî tu fêyde nayîne û gûhdarvanên Ciwan Haco niha li benda albûmeke nû de ne, ku têde karibin Ciwan Haco’yê bibînin, gûherînê bibînin, pêşketînê bibînin, rengên nû bibînin.

Ger wisa nebe ne dûre ku prestîj û populeriteya Ciwan Haco ji nişka ve dakeve.

Divê Haco gûh bide gûhdarvanên xwe yên daîmî û kevn û dilsoz.

Cihê Ciwan Haco di nava mûzîka Kurdî de

Ciwan Haco wek şoreşvana mûzîka Kurdî bi nav bikin.Heta niha her albûmê Ciwan Haco bi baldarî hate şopandin û gûhdarî kirin. Ciwan Haco 27 sale ku xizmetê dide Mûzîka Kurdî, 13 albûmên wî tevlî arşîva mûzîka Kurdî bûne. Ciwan Haco (Ji xeynî Koma Wetan) mûzîka Kurdî de yekem car şêwazên modern wek rock, blues, cazz ,etno-cazz, etno-pop, etno rock, elekronîn cazz bikar anî. Ango bi gotineke din Ciwan Haco destpêka mûzîka modern a Kurdî ye.

Ciwan Haco li gel hemû rexneyên neyenî armanca xwe dev ber neda û serket.Piştî Ciwan Haco gelek ciwan û mûzîkkarên kurd dest bi çêkirina mûzîka modern kirin û ev yek jî bû egere pêşketina Mûzîka Kurdî.

Ciwan Haco her timbi peyamên xwe yên Kurdeyatî jî bal dikşîne û tu carî xizmeta “grubeke sîyasî nekirîye û hewl daye ku li gel hemû xelatîyên hin gruban hunera xwe bigehêjîne neteweya Kurd.

Albûmên Ciwan Haco Ku hate niha derketine evin;

1-Emîna Emîna(1970)

2-Pêşmerge(1979)

3-Diyarbekîr(1981)

4-Gûla Sor(1983)

5-Leyla(1985)

6-Girtîyên Azadîyê(1987)

7-Çaw Bella(1989)

8-Sî û Sê Gulle(1991)

9-Dûrî(1994)

10-Bilûra Min(1997)

11-Destana Egîdekî(1998)

12-Derya(2003)

13-Na Na(2004)

14-Off(2006)

15- Veger (2012)

Her wiha di dema serhildana 12ê adarê ya rojavayê Kurdistanê de jî stran û klîbek bi navê “Binxet Xembare” weşandibû.

Jê nemînin…

Peşnîyarê me ku ger peyda bikin divê albûma Derya (2003) bistînin û guhdarî bikin. Derya bi şêwaya elektronîk cazz hatiye amade kirin û asta qelîteya wê albûmê gelek zêde ye.

(HAWAR NET MuzîkKurd)

Belgefilma Evdalê Zeynikê ya ku li zozan û çêrgehên Serhedê hatiye kişandin û Bulent Gunduz derhêneriya wê dike, ji Kurdistanê bigire heta Srî Lankayê, ji Îngilîstan heta Îrlanda û heta New Yorkê û Holly Woodê gelek xelat wergirtiye. Gunduz der barê asta sînemaya Kurdî û Evdalê Zeynikê re ji ANF’ê re axivî û got; “Bi taybet li Bakûrê Kurdistanê sînema Kurdan di çaxa xwe ya zayînê de ye, lê nekare xwe bi zimanê xwe rave bike, ev yek jî pirsgirêk e. Gelek film bi Tirkî têne kişandin. Filmên li ser erdnîgariya me bi Tirkî têne kişandin û yên bi Kurdî têne kişandin, giyanên her duyan nikare weke hev be.”

‘SÎNEMAYA KURDAN WEKE KURDAN LI CÎHANÊ BELAV BÛYE’

Gunduz wiha behsa sînemaya Kurdan dike; “Bi salan kurd her tim di filmên tirkan de bi dekor û axaftina bi tirkî ya ne dirust dihatin îfadekirin. Niha jî sînemaya xwe bi xwe diafirînin. Sînemaya kurdan, weke gelê kurd li cîhanê belav bûye. Em gelek bê dewlet in, û kolektîfek me an jî sînemayek me ku hemû herêmên Kurdan bigire nava xwe tune ye. Ki ber vê jî her herêmek sînemaya xwe ya karaktrîstîk diafirîne. Sînemaya Kurdan li Tirkiye, Îran, Iraq û diasporayê di cewhera xwe de Kurd in, lê belê di nava her beşekê de taybetmendiyên ji welatên navborî têde hene”

PÊWÎSTÎ BI AVAKIRINA SAZIYEKE FÎNANSEKIRINÊ HEYE

Gunduz dibêje; “Bi taybet Bakûrê Kurdistanê ji bo vê yekê mînakek baş e. Heta astengiyên li pêşiya damezirakîbûn ranebin ez bawer nakim ku ev rewş biguhere. Bi taybet li Tirkiyeyê ji ber sedemên siyasî sînemaye Kurdan bi qasî tê xwestin pêş ve neçûye. Ji bo avakirina saziyekê ku bikaribe mihrîcanên me, senarîstên me, dibistanên me yên sînemayê fînanse bike, divê em hewl bidin ku saziyekê biafirînin.”

DI SÎNEMAYÊ DE PIRSGIRÊKA ZIMAN

Gunduz diyar dike ku hemû xebatên di vî warî de ji bo sînemayê hêja ne û wiha didomîne; “Hemû xebatên tên kirin hêja ne. Bi taybet li Bakûrê Kurdistanê sînema Kurdan di çaxa xwe ya zayînê de ye, lê nekare xwe bi zimanê xwe rave bike, ev yek jî pirsgirêk e. Gelek film bi Tirkî têne kişandin. Filmên li ser erdnîgariya me bi Tirkî têne kişandin û yên bi Kurdî têne kişandin, giyanên her duyan nikare weke hev be.”

DI SÎNEMAYÊ DE QEYRANA NASNAMEYÎ

Gunduz denstîşan dike ku sînemaya Kurdî li Bakûrê Kurdistanê qeyraneke nasnameyî dijî û wiha didomîne; “Em dikarin bibêjin sînemaya Bakûrê Kurdistanê qeyraneke nasnameyî dijî. Divê lêgerîn berdewam bike, ji ber ku film ne tenê ji bo ziman e. Rexnegeriya sînemayê, sernaryo, post produksiyon û belavkarî, evane jî bingeha nasnameyê bi demê re ava dikin. Bi ya min, pêwîstiya sînemaya Kurdan bi konferanseke lezgîn heye ku bikaribin di asta navneteweyî de hemû pirsgirêkên sînemeya Kurdan têde gotûbêj bikin.”

DI ZAROKATIYA XWE DE EVDAL NAS DIKE

Gunduz diyar dike ku pêwîst nake mirov li dûrahiyê li çîrokên filman bigire û ev nînak dide; “Jean Luc Godard yek ji pêşengên pêla nû ya sînemeya Fensî ye. Ew bi xwe ji şagirtên xwe yên ku dixwazin nêrîn ji wî bigirin re dibêje ‘Herin, pêşî filmek ku tiştên ji sibê heta êvarê yên di rojekê de hatine serê we vedibêje, bikişînin’. Yanî ne pêwîst e ku em biçin dûrahiyê li çîroka sînemaya xwe bigerin. Em dikarin ji nêzîkê xwe û derdora xwe dest pê bikin. Di zarokatiya min de kilamên Evdalê Zeynekê şevên min ên zivistana dirêj ên li Serhedê rengîn dikir û dixemiland. Min jî xwest li ser çîrokan hin xebat bimeşînim, lê piştre min dît ku dê xebateke dîtbarî mayîndetir be û min biryar da ku vî filmî çêbikim.”

LI HEMBERÎ TEKNOLOJÎ Û MAKÎNEYAN HEZKIRINA XWEZAYÊ Û EVDALÊ ZEYNIKÊ

Gunduz destnîşan dike ku dengbêjî yek ji mîrasên çanda cîhanê ya ku bi tunebûnê re rû bi rû maye û wiha behsa çanda dengbêjî û Evdal dike; “Çavkaniya dengbêjiyê jî Kurdistan û bi taybet jî herêma Serhedê ye. Her çendî kêm be jî, lê dikarim bibêjim ku ez li cewhera xwe bi xwe vegeriyam. Evdal, çîroka ruh û giyanên ku ji ber tekonolojî û makîneyan dikevin qeyranê, ber bi heskirina xwezayê ve ye û di heman demê de rêwîtiya me ye.”

DI EVDALÊ ZEYNIKÊ DE PEYAMA AZADÎ Û RONAHIYÊ

Gunduz der barê Evdal de dibêje; “Evdal di jiyana xwe de bi hespê xwe û qûlinga xwe ya bask wê şkestî ve geriyaye, li gel Temo û qûlinga xwe ya baskşkestî giliyê mirovahiyê kiriye. Ji ber wê jî gelek klam bi “Temo Lawo” an jî “Qûlinga min” dest pê dikin. Li vir çavê Evdal ên ku kor bûn û baskê şkestî yê qûlingê di carekê de sax dibin. Di bin vê yekê de peyamek heye. Ango ji tarîtiyê ber bi ronahiyê ve, û çawa baskê qûlinga wê sax dibe, qûling difire û diçe asîmanan, ev jî temsîla azadiyê dike. Min jî bi vî ruhî vî filmî kişandiye, bi vê yekê ji parzemîna Asyayê heta Ewropayê gelek xelat wergirt.”

BULENT GUNDUZ KÎ YE?

Derhênerê ciwan ê Kurd Bulent Gunduz di sala 1976’ê de li Qereyaziya Erziromê ji dayîk bûye. Beşa Makîne ya Zanîngeha Sutcu Îmamê ya Mereşê dixwîne. Piştî wê dest bi xwendina dibistana sînema û Tv ya Turker Înanoglû ya TURVAK’ê dike. Di salê 1999-2001 di televîzyona Kanal 6 Haber rojnamevanî dike. Di sala 2001 ji ber hin sedemên siyasî, li Parîsê bi cih dibe. Di sala 2007 de pirtûka bi navê “Leşkerên bi Mikrofon ên Generalan û Kurd” a der barê renxeyên çapemeniyê de derxist. Niha li Parîsê dijî.
ABDULLAH BÎLEN -ANF

Hunermenda navdar a operayê Mizgîn Tahir, ku bi deng û awaza xwe navdare, hewl dide bi awaza xwe ya zîz û hunera operayê çanda kurdan a dengbêjiyê ji nû ve zindî bike.

Mizgîn Tahir, niha li Navenda Çanda Ciwanan a Cegerxwîn ya Diyarbekirê dersa operayê dide xwendekaran û dixwaze çanda dengbêjiyê ji nû ve zindî bike.

Mizgîn Tahir li gelek bajarên cuda li beramber hezaran kes derketiye ser dikê û beşdarî konser, mihrîcan û şahiyên cuda bûye û her tim bi awaz û dengê xwe yê zîz di dilê 100 hezaran kes de cih girtiye

Mizgîn Tahir demeke dirêje ji Rojavayê Kurdistanê hatiye Diyarbekirê û armanca wê ew e hunera xwe ya opera li Diyarbekirê jî pêş bixe.

Mizgîn, niha li Navenda Çanda Ciwanan a Cegerxwîn dersa opera dide gelek şagirtan. Hunermenda dilnizm û dengxweş derbarê hatina xwe ya Diyarbekirê û xebatên xwe de ji DÎHA-yê re axivî.

‘Di zaroktîya xwe de li ber lorîkên dayîka xwe mezin bû’

Mizgîn Tahir, di sala 1974-an de li Rojavayê Kurdistanê gundê Dirbêsiyê ji maleke ku hemû endamên wêye hunermendin ji dayik bû. Mizgîn, ku di nav malbateke hunerhez de mezin bûye 5 xwîşk û 5 birayan wê hene. Mizgîna ku bavê wê jî hunermend e, keça Necîmê Omerî ango Necîmê Tembûrvan e. Her wiha dengê diya wê jî xweş e. Mizgîn Tahir, di zaroktiya xwe de li ber lorîkên dayika xwe mezin bûye, bi çîrok û stranan fêrî çanda kurdewarî bûye û heta îro bi xwe re aniye.

Hunermenda Kurd Mizgîn Tahir, bi evîna opera û dengbêjiyê dijî. Ligel ku di zanîngehê de beşa erdkolojiyê dixwend jî dîsan ji ber ku dilê wê bi muzîkê re bû û evîndarê muzîkê bû, pişt re li Şamê derbasî beşa operayê bû. Mizgîn da zanin ku di jêr bandora malbata xwe ya hunermend de ma ye û dengbejiyê nêzîkî xwe dibîne û dest bi perwerdeya deng û akademiya mûzîkê ya opera dike. Tahîr dîroka stranan, dengbêjî, çîrok û herwiha çanda kurdî bi alikariya dayik û bavê xwe naskiriye.

Destana Memê Alan, Siyamend û Xecê û Kela Dim Dim bi opera tîne ziman

Mizgîn, da zanîn ku piştî wê 9 salan dibistan xwend, derbasî Serê Kaniyê bûye û dibistana navendî li wir xwendiye. Piştre derbasî Şamê bûye û li Şamê 2 salan Erdkeolojî xwendiye. Lê di van 2 salan de li cem Prof. Lubana û Profesora Rûsî Gelîna amedekariya konserwatuarê kir. Profesora Rûsî Gelîna, ji bo perwerdeya konservatuwarê Mizgîn, perwerde kir.

Mizgîn Tahîr piştî perwerdeyeke baş di sala 1999-an de ket ezmûnê û piştî ezmûnê beşa konserwatuarê qezenc kir. Mizgîn, bi lêvkir ku wê dixwest destanên kurdî bi operayê bêje û li ser destana Memê Alan, Siyamend û Xecê û Kela Dim Dim kar kiriye. Mizgîn, diyar kir ku destanên kurdan ji bo parastina çand û dîroka wan gelekî girîng e û ji bo kurd bikaribin çand dîroka xwe zindî bikin divê hunera dengbêjiyê baş biparêzin û tomar bikin.

Her kes bi tirkî diaxife, evna jî pirsgirêk e

Mizgîn Tahir, piştî ku li gelek welatan beşdarî konser û konservatuaran bû, niha li Navenda Çanda Ciwanan a Cegerxwîn dersa opera dide 6 xwendekaran. Tahîr, da zanîn ku li Tirkiye û Diyarbekirê astengiya li pêş wê ya herî mezin zimanê tirkî ye ji ber ku her kes bi tirkî diaxive pirsgirêk jê re derdikevin.

Mizgîn destnîşan kir ku armanca wê di pêşerojê de muzîka opera ya kurdî li Cîhanê belav bike, lê ji ber ti eleqeyeke mezin li hemberî opera nîne xembar û got: ‘’Ji bo ku vê eleqeyê zêde bikim min li Akademiya Cegerxwîn dest bi perwerdeya opera kir.’’ Mizgîn, di wê baweriyê de ye ku muzîk û çanda kurdan bi hunera opera zêdetir dê bighe armanca xwe û di qada navneteweyî de jî belav bibe.

Herweha di albûmê de, ji muzîsyenên nifşeya nû Ümit Yılmaz bi tembûrê, Ali Busse bi bas-gîtarê, Ata Güner bi perkusyonê, Hüseyin Kemancı bi kemanê, Turan Vurgun bi qanûnê, Göksun Çavdar bi klarnetê, Sercan Halili bi kemançeya klasîk, Mubin Dünen bi neyê, Chris Harms, Steven Pfeffer, Ayhan Evci û Bernd Hilgert bi gîtarê û ji muzîsyenên nifşeya nû yê alman Gerrit Heineman jî bi klavyeyê hevkarîya Ciwan Haco dikin.

Di hin stranên albûmê de Rosna, Yekbûn û Mizgîn bi paşdengên xwe wek vokal alîkarîya Ciwan Haco dikin. Di albûmê de hûrgilîyeke balkêş jî ewe ku, ji bo strana “Esmer” a berhema Aşık Daimi ya bi navê “Ne Ağlarsın”, Ciwan Haco û Hülya Avşarê duetek çêkirine û di klîba heman stranê de jî dileyizin.

Albûma ‘’Veger’’ ku dê ji alîyê Sony Musicê ve bê belavkirin, ji bo ku pêvajoya muzîkal a Ciwan Haco nîşan dide, xwedî taybetîyeke girîng e. Albûm, dê di 14ê sibatê de li refên marketên muzîkê cihê xwe bigre.

Şayanê gotinê ye ku, dê Pelrecords di demeke nêzîk de hemû albûmên ku Ciwan Haco heta niha derxistine bi awayeke giştî cardin bide weşandin.a

Vegerê de 11 stran hene û navê wan wiha ye:

1- Maçek
2- Emîna
3- Çavên tê
4- Can
5- Gula Zer
6- Esmer
7- Li şarê jînê
8- Hest
9- Eman dilo
10- Bûkê
11- Rêya min dûr e

Dîroka Koma Rewşen wek dîroka NÇMê ye. Komên ku di warê muzikê de afirandin çêkirî, komên ku derketî, bi awayekî polîtîk hatine cem hev heta niha. Xetekî NÇMê hebû, heta niha. Ew xet jî, em dikarin bêjin hevketinên îdeolojîk bûn.
Heta niha çend komên derketin, ji hundirê şer derketine. Koma Rewşen jî, li ser vê xetê ava bûye. Komeke ku di nava şerekî qirêj de ronahîyê dixwaze, bû. Fikrên rewşenbîrî diparastin. Lê ne zêde li ser teknîka mûzîkê, zêde li ser kûrahiya mûzîkê…

Mirov dikare bêje qista herî mezin a wê mûzîkê polîtîk bû. Em jî mûzîka polîtîk çêdikin, lê derfetê wan jî tune bû da ku lêkolînan bikin û mûzîka gorî daxwazên xwe çêkin. Di nav şer de bûn, her dem binçav bûn, bi pirsgirêkên cur be cur re rû bi rû bûn.

Koma Rewşen di sala 1998′an de hat belavkirin, du solîst ji komê derketin, jixwe kom belav bû. Wê demê ez jî nû tevlî bibûm. Çend hevalên mayîn, me ji xwe re xeyalek ava kir. Ji bo pêşerojê, mûzika ku aîdê me, ê ku ji rihê me derketiye çi ye, em wê çêkin. Bi salan em li ser vê sekînin. Me nikarî bêjî, em ê ji sedê sed mûzîka rock çêkin lê xwezayê me, em hêdî hêdî bi wî alî ve birin. Koma Rewşen, komeke xebatker e jî, wê demê heftîyê heft rojan me xebat digirtin. Di nav wan xebatan de cûreyê wê bi vî awayî zelal bû. Û xebatên wek ‘Asê’ û ‘Pola Nû’ derketin.

-Heta niha sê albûmên we derketin, ger hûn her sêyan bidin ber hev, hûn kîjan albûmê bêtir serkeftî dibînin?

Bi rastî her albûm ji mirov re dibe kuçekê(kevir) avahîyê. Her albûma ku me çêkirî ji me re bû sedema bilindbûnekî. Tu albûmekî jê bikişînî wê binî vala bibe. Mirov dikare bêje ku hemû albûm jî wisa ne, lê ê ku herî ji dil, me çêkirî, ê ku herî bê tirs, me çêkirî, ê ku herî bê şik û bê pirsgirêk me çêkirî, Pola Nû bû. Yanî Pola Nû ji me re êdî bû merhaleyek destxistî. Ji Pola Nû û wê de em azad in edî, em dikarin mûzîka xwe li gorî dilê xwe, bi her awayî çêkin.

-Yanî em dikarin bêjin pola nû ji bo we asta herî bilind e?

Belê belê, asta herî bilind e, lê xebatên ji berê jî, bûne sedeme pola nû.

-Bi taybetî di albûma dawîn (Pola nû) de gotin, awaz û stîla we pir orjînal û yekta ye? Lê dîsa jî gelo Koma Rewşen tu kesi ji xwe re wekî mînak distîne? Ne tenê ji-xwe-re-mînak-girtin, mesela gelo ji muzîka cîhanê, yên ku hûn pir guhdar dikin, hene?

Em dikarin bêjin di dema lîseyê de me pir zêdetir guhdarvanî kir, lê aniha zêde guhdarvanî nema. Ez bawer im di pir ê hunermendan de ev xwezane heye. Ê ku te têr dike, tu guhdar dikî. Ê ku te têr dike roj bi roj kêm dibe. Ne ku ji wê yekê ye ku tu gelî gelî serkeftî yî, lê tu êdî ji wê mûzîkê ewk bûyî yanî êdî runiştiye ser ruhê wê mûzîkê. Di vî warî de em dikarin bêjin ji 98′an de heya heta pênc sal berî niha jî me zêde guhdar dikir. Ji komên ciwan bigire heta komên kevin. Ji Greenday heya System Of A Down. Bi piranî yên bîyanî. ji ber ku ev stîl hinek jî ji destê wan serkeftî buye. Lê aniha pirsgirêka me ew e ku em mûzîka xwe bikî xwedî tamekî zehf, ku di dîrokê de cihê xwe bigire. Di vî warî de xebatê me bi temamî li ser albûmên me yên nû ne. Xeyalê me hene ji bo pêşerojê. Ji bo van xeyalan niha em di nav tevgerê de ne.

-We di albûma xwe ya dawîn de cih daye stranekî Koma Wetan. Ger em vegerin wan salan, hûn dikarin çi bêjin dermafê Koma Wetan û kalîteya rock muzîka Kurdîya wê demê?

Bi rastî jî Koma Wetan, tê şîrovekirin, carna dibêjin tarzekî pop e, carina jî dibêjin tarzekî akustîk rock e. Lê ev sedê sed zelal e ku destpêkerê mûzîka rock in. Anuha ew sembolê me yê mûzîka rock in. Bi ruhekî kurdî û bi dilekî mezin di wê demê de ava kirine. Em dikarin vê bêjin ku Koma Wetan nava derfetên teng de dest bi vê mûzîkê kiriye. Dema ku wan mûzîka rock çêdikir di cîhanê de furyayeke mezin hebû alîyê belavbûna rockê de. Bi rastî jî li gora dema xwe, em mêze dikin, albûmekî tenê çêkirîye lê saxlem (hêja, pir baş, qewî an jî zexm) çêkirîye û di dîrokê de cihê xwe girtiye. Em ê jî vê yekê heta dawîn biparêzin. Di rojên pêşiya me de belkî em rojên Koma Wetan çêkin, belkî em festîvalên rock çêkin. Em niha di nav tevgerê de ne.

-Û rock muzîka Kurdî ya niha… Bi qasî ez dizanim, ji xeynî we hunermendên wekî Rojhan Beken, Mirady, Jan Axîn jî hene ku bi temamî rock distirin, hûn dermafê rewşa rock muzîka Kurdî ya niha, çi difikirin?

Bi rastî ji bilî van hevalên we hêjmartî pir kom derketine heya niha. Mesela, têkilîyê min gelek hene bi van koman re, ji her alîyê Kurdistanê ji Tirkîyê û ji Ewropayê. Em dikarin bêjin nêzikî pazdeh komên ku mûzîka rock bi kar tînin derketiye. Em di nav têkilîyê de ne û em hêvî dikin roj bi roj zêde bibe. Guhdarvan zêde dibe, yên ku xwe nêzikî vê tarzê dibîne, roj bi roj rengê xwe xuya dikin. Têkiliyên me gelek baş e bi van hevalan re. Ji bo pêşerojê projeyên me hene bi hev re, ji bo ku em li amedê festîvala rockê amade bikin, nêzikî du salan e ku em di nav tevgerê de ne. Yanî em dikarin bêjin ev salek û nîv e, em di nav tevgerê de ne û di nav têkilîyê de ne ku em festîvalek xweser a mûzîka rock a Kurdî, çêkin, destpê bikin û her sal çêkin. Ev jî bi şert û mercan ve girêdayî ye. Çawa Kurd parçe parçe ne, hunermendên Kurd jî di nava xwe de parçe parçe ne. Van salan em dikarin bêjin ku têkiliyên me çêtir in.

-Heta niha taybetî em li ser rock’a Kurdî rawestîyan lê, dema hûn li giştîya hemû cureyên muzîka Kurdî dinêrin hûn dikarin bêjin ku hûn hêvîdar in?

Mûzîka kurdî ya giştî bi destê kargeh û prodûksîyon û cihên weşana ye. Em bêjin, televîzyon û prodûksîyon çi nîşan bide,+ wê gel bi wî alî pêş ve here, paş ve here. Aliyê mûzîkê de muhakkak guhertin hene, em dikarin bêjin îsal em ji par belkî serftîtir in. Lê tabî çandên cûr be cûr hatine nav me. çanda pop, çanda arabesk zêde zêde cih bune. Di vê warê evna çandên parazît in, gerek ev çand bên tûnekirin, paqijkirin ku pêşveçûn hebe. Ji ber ku ev çand mirov paş de dibe û dibe sedema nefikirinê, dibe sedema negiştinê, biçukbûnê. Ji bo pêşveçûna mûzîka Kurdî em dikarin bêjin ku gerek cî yê herî mezin çanda alternatîf û çanda etnîk bigire. Çanda me ya etnîk, a aîdê Kurda, temamî yê ku tama jiyana Kurdî jê tê û ji bilî vê yekê çanda alternetîf… ku jiyanek ji gelê me re ava bike.

-Mûzîka rockê bi serdildêrîya xwe, bi îsyankarîya xwe navdar e. Wê çaxê hûn jî serhidêr î. Nexwe hûn dikarin ji xwendevanên me re bibêjin ka hûn li hemberî çi, li dijî çi ser hiltînî?

Em di nava şert û mercên Kurdistanê de dijîn, zarokên Kurdistanî ne û em li hemberî zilma Surî, li hemberî zilma bajûr û zêdetir Kurdistana bakur û rojhilat, em dikarin bêjin zilmek zêde heye. Pirsgirêka me ya yekem ev pirsgirêk e. Zarokekî Kurd nikare li gorî daxwaza xwe perwerdehî bistîne, li gorî daxwaza xwe jiyanekî ji rengê xwe bijî. Ev ji min re pirsgirêka herî mezin e. Dayikekî Kurd çi dixwaze aniha em jî wê dixwazin. Ji bo vê rojê wisa ye. Lê pêşerojê heger Kurdistanek azad jî bê, dîsa pirsgirêkên me pir in û em alternatîf in. Em bêjin qeymeqamek, valîyek Kurdî jiyan bike û bi Kurdî mêtingerî bike, ez vê jî qebûl nakim. Alternatîfî heya dawiya jiyanê ye yanî. Zanyarek dibêje; hingî ku pirsgirêkên civakî heye, wê agirê mûzîka rockê herdem gur bibe, çiqas pirsgirêk hene, wê ewqas gur bibe.

-Gelo em dikarin bêjin ku serhildana we piçekî jî li hemberî muzîka kurdî ya ji-rêzê ye?

Ne, em dikarin bêjin, mesele ez, ê ku zêdeyî van stranan diafirînim, lê ez aniha herî zêde li dengbêjan guhdar dikim. Vê sala dawî de mûzîkên ku ez guhdar dikim ji sedî nod dengbêj in. Ji bo stîlên wek hev, stîlên ku çanda mirov dixînin, stîlên ku nafikirin, stîlên ku evînê, şert û merên jiyanê, xwezayê nebîne, ê ku li hemberî vê yekê di nava çewtiyê de be, em hemberî wan in. Lê derketina me jî ne li hemberî mûzikên roja em derketin, bû. Em hemberî çanda popûler û arabesk in, lê derketina me berî her tiştî li hemberî şert û merên jiyanê ye. Di nav wan şert û mercan de me dixwest em sînyalekî ji dewleta Tirkiyê re bişînin. Û heger ji me bê, ewqas ronehiyek hebe, em ronahiyekê bidin.

-Pirsa min a dawîn; Amadekarî ya we ji bo albûmekî nû heye gelo, an jî em piçekî bihêvî wisa bipirsin; Albûma we ya nû kengê derdikeve?

Aniha em di nava tevgerê de ne. Em aniha ketine nav albûma nû. Albûma nû albûmekî akustîk e. Xebatekî ‘navberê’ ye, ne hişk e. Enstrûmanên akustîk tên bikaranîn. Hinek gotinên, em bêjin, di nava dîroka Kurdistanê de ê ku jiyana xwe bi qehremantî bi dawî kirî, em dixwazin çend helbestên wan bikin stran. Yanî helbestên şervanan. Û bi awayekî akustîk, em dixwain vê albûmê bikin wek albûmekî bîranîn jî. Bîranîna qehremanan… Bi awayekî vîdeo, em ê çêkin. Di konseran de em ê dîmenan bikişînin. Konserek taybet em ê çêkin, konserek biçuk. Dîmenên statîk ne ewqas kînetîk. Ji ber ku albûmekî bîranîn e. Em bawer in ku heya şeş heft mehan wê derkeve. Heger em pê re bigihînin dibe ku sê mehan de jî derkeve. Di vî werî de em dikarin bêjin ku ev jî wê di jiyana Koma Rewşen de bibe xalekî herî giring. Ev albûm ji ber ku albûmek taybet e. Ne hişk e lê bi ruhê xwe dîsa ji mûzîka rock tê.

-Ji ber ku we me guhdar kir û wextê xwe da me, ez li ser navê malbata kovara QEDEXE pir pir spas dikim û di karên we yên pêşerojê de ji we re serkeftin dixwazim.

Em jî gelek gelek spas dikin, em dixwazin bêjin li ser xêrê jî be kovara we. Serkeftin ji we re.

Li Navenda Ciwanan û Çandê ya Cegerxwîn ya Şaredariya Peyasê pirtûkxaneya bi sed hezaran pirtûkan hate vekirin. Pirtûkxaneya bi navê Aynur Artan hate vekirin.
Wekîlê Şaredarê Peyasê Mahmut Dag, Alîkarên şaredarê Peyasê Servet Yilmaz, Îhsan Avci, Hevserokên Rêxistina BDP’ê ya Peyasê Aygun Taşkin, Erkan Erencî, Serokê Komeleya Nivîskarên Kurd Şehmuz Sefer, endamên meclîsa şaredariyê, Midûrê Karên civakî û çandî Mahmut Buyukbayram û gelek kesên din tevlî bûn.

Wekîlê Şaredarê Peyasê Mahmut Dag di vekirina pirtûkxaneyê de axaftine kir û diyar kir ku pirtûkxane ji bo alîkariyê bide ciwanan gelek girîng e û wiha got: “Heye niha me li 5 malên piştigiriyê û navendên jinan pirtûkxane vekirin. Lê ev pirtûkxane ji ber pirtûkên wê gelek zêdene û ji hemû kesî re vekiriye gelek girîng e.” Li pirtûkxaneyê pirtûkên kurdî, tirkî û gelek kovarên çand û hûnerê hene. Kesên dixwazin bibin endamên pirtûkxaneyê dikarin pirtûkan bibin malê.